Επικρατεί μια σύγχυση.
Πολλοί συγχέουμε δυο έννοιες: Νεομάρτυρες και Εθνομάρτυρες. Δικαιολογημένα
γιατί και οι δυο ομάδες ανθρώπων αγωνίστηκαν για την Ορθοδοξία και για την
Λευτεριά του Ελληνικού γένους. Οι Νεομάρτυρες πρώτη προτεραιότητα είχαν να
δοξάσουν τον Κύριο Ιησού Χριστό τον λυτρωτή σωμάτων και ψυχών. Οι εθνομάρτυρες
στόχευαν στην ελευθερία του ελληνικού γένους και λάτρευαν τον αληθινό Θεό και
ήσαν πιστοί και καλοί χριστιανοί. Πολλοί ήσαν συγχρόνως και νεομάρτυρες και
εθνομάρτυρες π.χ. ο πατροΚοσμάς ο Αιτωλός ή και ο Άγιος Μελέτιος Κίτρους.
Σήμερα όμως υπότον όρο «Νεομάρτυρες» χαρακτηρίζονται τα πιστά ἐκεῖνα μέλη τῆςἁγίαςὈρθοδόξουἘκκλησίας
μας, τάὁποῖαἀπότόν 12ο αἰώνακαι κυρίως μετά τήνἅλωσητῆς Κωνσταντινουπόλεως
(1453) καίἑξῆςὑπέστησαν βασανιστήρια καίὀδυνηρό θάνατο, ἀπό τούςκατακτητές
Ὀθωμανούςκαίἀπό τούς λατίνουςἐνωρίτερον, ἐπειδήὁμολόγησαντήνὀρθόδοξο χριστιανική
πίστη τους στόνΣωτῆραΧριστό, ἔμεινανκλόνητοισ’αὐτήντήνὁμολογίαἕως τέλους
καίἀρνήθηκαννάἀλλαξοπιστήσουν.Η Αγία Εκκλησία μας ονομάζει Νεομάρτυρες τους
μαρτυρήσαντες κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας έως και την μικρασιατική
καταστροφή. Ἡ καθιέρωση τουόρου«Νεομάρτυς» ὀφείλεται κυρίως στόνἍγιοΝικόδημο
τόνἉγιορείτη, ὁ ὁποῖοςστόἔργο του «ΝέονΜαρτυρολόγιον» ἔθεσεὡς χρονικό
ὅριοτόἔτος 1453, ἀπότόὁποῖοἐφεξῆςοἱἅγιοι πού ἔδωσανμαρτυρικῶςτήνζωήν τους
ὑπέρτῆς πίστεως τοῦΧριστοῦὀνομάζονται «Νεομάρτυρες».1
Η εποχή είναι δύσκολη για το ελληνικό γένος και για την ορθοδοξία. Ο
κατακτητής είναι όχι μόνο αλλόθρησκος μα και βάρβαρος.Θεωρεί τους
χριστιανούς «απίστους» και πρέπει να τους καταστήσει πιστούς στο
κοράνι!! Αυτό του επιτάσσει η θρησκεία του και μάλιστα προβλέπει και αυστηρές
ποινές για κείνους που δεν συμμορφώνονται. Μη ξεχνάμε το ορθόδοξο ελληνικό
γένος είναι και σκλαβωμένο και «όλα τα σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η
σκλαβιά» κατά τον εθνικό ποιητή. Ο κάθε τούρκος είχε δικαίωμα ζωής και θανάτου
σε κάθε «άπιστο».
Οι αφορμές, για τις οποίες
οι Νεομάρτυρες βρίσκονταν μπροστά στον πειρασμό του αν θα αποδεχθούν τη
μουσουλμανική πίστη ή αν θα επιλέξουν τα φρικτά βασανιστήρια και τον θάνατο
είναι πολλές και ποικίλες: από την απλή φιλονικία μεταξύ χριστιανού και μουσουλμάνου,
την ανάγνωση της μουσουλμανικής ομολογίας πίστεως, ακόμα και για σκοπούς
εκμάθησης της τουρκικής γλώσσας, μέχρι την αποστασία από τον μουσουλμανισμό, τη
συμμετοχή σε επαναστατική ενέργεια κλπ. Τον χριστιανό που τον βάρυνε μια από
τις παραπάνω κατηγορίες, υπαρκτές ή ανύπαρκτες, για να σωθεί ένας τρόπος
υπήρχε: να αρνηθεί την πίστη του, τον Χριστό, και να ασπασθεί τον ισλαμισμό. Η
άρνηση του εξιλασμού σήμαινε φοβερός θάνατος, αφού προηγηθούν πολλά και φρικτά
βασανιστήρια. Δίκες, εικονικές με ψευδομάρτυρες, υποσχέσεις, απειλές,
φυλακίσεις, βασανιστήρια και πάλι δίκες και πάλι βασανιστήρια. Αν ο μάρτυς
επέμενε να διακηρύσσει την πίστη την ορθόδοξη στον Χριστό,τότε ακολουθούσε ο
μαρτυρικός θάνατος με κάθε τρόπο. Η φαντασία των μωαμεθανών δούλευε και επινοούσε
διάφορα μαρτύρια. Κόψιμο μελών του σώματος, της γλώσσας, γδάρσιμο, το κρέμασμα
ανάποδα με το κεφάλι προς τα κάτω και η φωτιά να καίει δυνατά κλπ.Δεν ήταν
ξένον προς τις συνήθειές των να βάζουν πυρακτωμένα σίδερα ως στεφάνι στην
κεφαλή του μάρτυρα χριστιανού. Συνηθισμένο μέσο ήταν η αφαίρεση οδόντων ή το
κόψιμο του στήθους των γυναικών. Συνοπτικά θα μπορούσαμε να πούμε οι τρόποι
εξόντωσης των μαρτύρων ήταν α) διαπόμπευση και μετά εκτέλεση, β) ραβδισμός
μέχρι θανάτου, γ) απαγχονισμός, δ) αποκεφαλισμός, ε) κατατεμαχισμός, στ) αργή
σφαγή, σούβλισμα και περιστροφή στην πυρά ή κάψιμο στη φωτιά .
Τον ακριβή αριθμό των
Νεομαρτύρων δεν τον γνωρίζουμε και οι λόγοι είναι ευνόητοι λόγω των συνθηκών
που επικρατούσαν.Κάποιες πληροφορίες τους αριθμούν σε χίλιους.Η γνώμη μου είναι
ότι είναι ένα νέφος αγνώστου αριθμού για μας τους ανθρώπους. Ο Θεός τους
γνωρίζει και αυτό έχει σημασία. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι τούτο‧ ήσαν και
γυναίκες και άνδρες, κληρικοί κάθε βαθμού αλλά και λαϊκοί μορφωμένοι και
αγράμματοι και κάθε επαγγέλματος. Έχουν καταγραφεί έμποροι, βοσκοί, μοναχοί,
μητροπολίτες, αρχιερείς, χρυσοχόοι, γιατροί, γεωργοί ράπτες, παντοπώληδες, ναύτες, λεβητοποιοί
κλπ. Οι ηλικίες των Νεομαρτύρων ποικίλουν‧ υπάρχουν παιδιά, νέοι, νέες,
μεσήλικες, γέροντες και γερόντισσες.Ήσαν άνθρωποι κάθε φύλου, ηλικίας και
επαγγέλματος, όσων η καρδιά ήτο πλημμυρισμένη από θείο έρωτα προς τον νυμφίο
Χριστό και ποθούσε μια άλλη ζωή, την όντως Zωή, και τη λευτεριά του υπόδουλου
ελληνικού γένους. Μη ξεχνάμε τους λόγους του γέρου του Μοριά: «για του Χριστού
την πίστη την Αγία και της πατρίδος την Ελευθερία πήραμε τα όπλα».
Τους Νεομάρτυρας μπορούμε
να τους χωρίσουμε σε 4ομάδες. Η 1η ομάδα περιλαμβάνει τους μάρτυρας εκείνους οι
οποίοι αυτοβούλως προσέρχονταν και ομολογούσαν στις αρχές την ορθόδοξη πίστη
των. Η 2η ομάδα περιλαμβάνει εκείνους τους μάρτυρες, οι οποίοι όντες
χριστιανοί, για πολλούς και διαφόρους λόγους (επιπολαιότηταφόβο κλπ)
απαρνήθηκαν τον Κύριο, αλλά μετά διαπιστώνοντας το τεράστιο λάθος τους
επέστρεφαν στην Ορθοδοξία και μαρτυρούσαν υπέρ του Κυρίου,έχυναν το αίμα τους
για χάρη του Χριστού. Η 3η ομάδα συμπεριλαμβάνει τους μάρτυρες που συνελήφθησαν
με αφορμή κάποια επαναστατική ενέργεια, τους ζητήθηκε να αρνηθούν τον Χριστό
για να γλιτώσουν τη ζωή τους και εκείνοι δεν το έκαναν. Παραδείγματα αυτής της
ομάδας έχουμε τον Άγιο ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, τον Οικουμενικό Πατριάρχη
Γρηγόριον τον Ε’, τον άγιο Σεραφείμ Φαναρίου κ.α. Ὁ μαρτυρικός τους θάνατοςδεν
στηριζόταν σεαποδεδειγμένη ένοχη πολιτική πράξη, αλλάκυρίως στην άρνησή τους
νααλλαξοπιστήσουν και να τουρκέψουν. Τέλος, υπάρχουν και οι Νεομάρτυρες οι εξ
Αγαρηνών ως οιάγιοι Κωνσταντίνος εκ Καπούης, Αχμέτ κ.λπ.Η προσέλευση στην
Ορθοδοξία Μωαμεθανών ήταν επικίνδυνη ενέργεια και για τους χριστιανούς που
βοηθούσαν την προσέλευση αλλά και για τους ίδιους τους αλλαξοπιστήσαντες.
Ὁ Άγιος Νικόδημος οΑγιορείτης
δίδει σαφήεξήγηση για ποιούς λόγους ο Θεός θέλησε ναυπάρξουν και να θυσιαστούν
οιΝεομάρτυρες: Πρῶτον «Διά νάεἶναιἀνακαινισμόςὅληςτῆςὀρθοδόξου πίστεως,
δεύτερον, διά νά μένουν ἀναπολόγητοιἐνἡμέρᾳτῆς κρίσεως οἱἀλλόπιστοι, τρίτον,
διά νάεἶναι δόξα μένκαί καύχημα τῆςἈνατολικῆςἘκκλησίας, ἔλεγχοςδέκαί καταισχύνη
τῶνἑτεροδόξων, τέταρτον, διά νάεἶναι παράδειγμα ὑπομονῆςεἰςὅλους τούς
χριστιανούς ὅπουτυραννοῦνταιὑποκάτωεἰςτόνβαρύνζυγόντῆςαἰχμαλωσίας,
πέμπτονδέκαίτελευταῖον, διά νάεἶναι θάρρος καίπαρακίνησιςεἰςτόνάμιμηθοῦν διά
τοῦἔργουτόμαρτυρικόν τους τέλος καίὅλοιμένοἱ χριστιανοί οἱ κατά
περίστασινεἰςτόμαρτυρῆσαιἀναγκαζόμενοι, ἐξαιρέτωςδέκαί μάλιστα
ὅσοιἔφθασαννάἀρνηθοῦν πρότερον τήνὀρθόδοξον πίστιν»2 Επεδίωκαν οι αγαρηνοί για
να αλλαξοπιστήσουν οι χριστιανοί και στη συνέχεια, πίστευαν ότι, εύκολα θα
ξεχνούσαν την ελληνική λαλιά και ιστορία. Σύντομα θα γινόντουσαν τούρκοι.
Γνωστή η συνταγή και για τις μέρες μας. Ο ελληνισμός και η ορθοδοξία
συμπορεύονται αιώνες τώρα. Αν καταστρέψουμε τις ορθόδοξες ρίζες μαραίνεται και
ξεραίνεται το δένδρο του ελληνικού γένους και εις το πυρ βάλεται.
Ξεχωριστή σημασία για τη
μελέτη τουεξεταζομένουθέματος έχει καιηαπό τον άγιο Νικόδημο τον
Αγιορείτησυντεθείσα καιενταχθείσα στοΝέο Μαρτυρολόγιο «Ἀκολουθίαπάντων
τῶννεοφανῶν Μαρτύρων τῶν μετά τήνἅλωσιντῆςΚωνσταντινουπόλεως μαρτυρησάντων,
ὧντινεςοἱὀνομαστότεροιἐνταῦθα περιέχονται, καίὅτε τις βούλεται τήν μνήμην
τούτων ἐπιτελείτω. Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτηςἀποκαλεῖτούς νέους
Χριστομάρτυρες «ἀγγέλους, ποταμούς, ἰατρούς, πύργουςτῆςεὐσεβείας, φύλακας
τῆςἘκκλησίαςτοῦΧριστοῦ, μυρίπνοαἄνθηκαί ρόδα τοῦ παραδείσου, προστάτας,
βοηθούς, σωτῆρας κοινούςπάντων τῶνὀρθοδόξων». Νεομάρτυρεςέχομεν και σήμερον σ’
ολόκληρον τον κόσμον, ένεκα κυρίως τουακραίου ισλαμικού φονταμενταλισμού, που
με βαρβαρότηταεπιτίθεται και πάλιν εναντίον της αγίας χριστιανικής πίστεώς μας.
Στοεγγύς επίσης, ιστορικό παρελθόν, άθεα καιαντίθεα συστήματακαιιδεολογίες,
κυρίως στις χώρες του λεγομένου υπαρκτούσοσιαλισμού καιαλλαχού, έβαλαν με
σφοδρότητα εναντίον τηςαγίας Ορθοδόξου Εκκλησίας, πλουτίζοντας το νοητό
ουράνιοστερέωμα με νέους μάρτυρες, οιοποίοι υπέστησαν πολυώδυναβάσανα, εξορίες,
ατιμώσεις, εξευτελισμούς και πικρό θάνατον γιαχάριν του Χριστού και του
Ευαγγελίου Του.3
Όσα και αν γράψει κανείς θα
είναι λίγα για αυτούς τους Αγίους Νεομάρτυρας της Πίστης και της πατρίδας. Οι
περισσότεροι μας είναι άγνωστοι. Δεν πειράζει, τους γνωρίζει ο Θεός και
εισακούει τις πρεσβείες τους όπως και όλων των άλλων Αγίων Του. Οι παραδόσεις
πολλά έχουν διασώσει για τη ζωή και τα μαρτύρια για αυτά τα άνθη του χειμώνα,
κατά τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη. Οι πιστοί και ευλαβείς χριστιανοί κτίζουν
ναούς αφιερωμένους στη μνήμη τους, όπως έπραξε η ιερά μητρόπολις Κίτρους,Κατερίνης
και Πλαταμώνος εις τις εγκαταστάσεις των νέων κατασκηνώσεων που δημιουργεί.
Ο καθένας εορτάζει την ημέρα του
μαρτυρίου του και η μνήμη όλων των Νεομαρτύρων τιμάται τη δεύτερη Κυριακή μετά
την Κυριακή των Αγίων Πάντων, κάθε έτος.
Ήχος γ΄. Θείας πίστεως
Νέοι μάρτυρες, παλαιάνπλάνην, καταστρέψαντες, ύψωσαν πίστιν, των
ορθοδόξων και στερρώςηγωνίσθησαν‧ την γαρ ανόμων θρησκείανελέγξαντες, εν
παρρησία Χριστόνανεκήρυξαν, Θεόν
τέλειον. Και νυν απαύστωςπρεσβεύουσι, δωρήσασθαι ημίν το μέγα έλεος.
Ήχος πλ.α΄ Τον συνάναρχονλόγον
Της Τριάδος την δόξαν ανακηρύττοντες, των Χριστιανών ταςκαρδίας χαράν
πληρώνετε, και της Άγαρ την φυλήναισχύνην λείπετε, Νεομάρτυρες κλεινοί η δόξα
των ορθοδόξων, μη παύσητε του πρεσβεύειν, υπέρ των εκτελούντων την ιεράν ημών
πανήγυριν.
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
1,2,3: Άγιος
Νικόδημος ο Αγιορείτης
