Όθεν τον όμοιον φασιν ως τον όμοιον και κολοιόν ποτί κολοιόν
(«ο όμοιος έλκεται από τον όμοιο» ή «η καλιακούδα πηγαίνει στην καλιακούδα» -
ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ του Αριστοτέλη.
Υπάρχουν
πολλές απορίες σχετικά με τη φιλία. Άλλοι τη θεωρούν σαν ομοιότητα και λένε ότι
οι φίλοι είναι όμοιοι μεταξύ τους.
Έτσι προέκυψαν οι παροιμίες «ο όμοιος έλκεται από τον όμοιο»
ή «η καλιακούδα πηγαίνει στην καλιακούδα» και άλλα παρόμοια.
Άλλοι λένε ότι όλοι αυτοί οι όμοιοι συμπεριφέρονται μεταξύ
τους όπως οι κεραμοποιοί. Και για το ζήτημα αυτό αναζητούν κάποια ανώτερη και
πιο φυσική εξήγηση.
Ο Ευριπίδης λέει σχετικά ότι η ξερή γη ποθεί τη βροχή και
ότι ο μεγαλοπρεπής ουρανός όταν γεμίζει από βροχή επιθυμεί να πέσει στη γη.
Ο Ηράκλειτος παρατηρεί ότι το ωφέλιμο γεννιέται από το
αντίθετο, η ωραιότερη αρμονία από την αντίθετη και ότι όλα προέρχονται από τη
μεταξύ τους διάσπαση.
Άλλοι φιλόσοφοι, κυρίως ο Εμπεδοκλής, παραδέχονται ότι το
όμοιο έχει τάση να ενωθεί με το όμοιο.
Από τις απορίες ας αφήσουμε για αργότερα τις σχετικές με τα
φυσικά φαινόμενα, γιατί δεν συνάπτονται με τη συγκεκριμένη μελέτη και ας δούμε
όσες αναφέρονται στη φύση του ανθρώπου.
Ας εξετάσουμε αν η φιλία υπάρχει ανάμεσα σ' όλους τους
ανθρώπους, αν μπορεί να υπάρχει ανάμεσα σε διεστραμμένα άτομα και, τέλος, αν
υπάρχει ένα τέτοιο είδος φιλίας ή πολλά.
Γιατί, όσοι παραδέχονται ένα μόνο είδος φιλίας, επειδή
παρατηρούμε διάφορες διαβαθμίσεις της, βασίζονται σε ανεπαρκείς ενδείξεις, αφού
και τα πράγματα που είναι διαφορετικά ως προς το είδος παρουσιάζουν
διαβαθμίσεις. Μιλήσαμε γι' αυτά παραπάνω.
Ίσως να ήταν δυνατόν να διευκρινίσουμε το παρόν ζήτημα, αν
μάθουμε πρώτα τι είναι άξιο αγάπης.
Γιατί, δεν αγαπάμε το καθετί, αλλά μόνο το αξιαγάπητο, δηλ.
το αγαθό, το ευχάριστο και το χρήσιμο.
Όμως, χρήσιμο φαίνεται, πως είναι εκείνο με το οποίο
δημιουργείται ηδονή. Έτσι, σκοπός είναι μόνο το αγαθό ή το ευχάριστο.
Μα οι άνθρωποι αγαπούν το αγαθό το ίδιο ή ότι είναι αγαθό σε
σχέση μ' αυτούς; Γιατί οι δύο αυτές απόψεις του αγαθού είναι κάποτε αντίθετες.
Αυτό συμβαίνει με το ευχάριστο. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο καθένας
αγαπά ότι είναι αγαθό γι' αυτόν, ότι απόλυτα αγαθό για τον κάθε άνθρωπο είναι
ότι τον ευχαριστεί.
Όμως, ο καθένας δεν αγαπά ότι είναι αληθινά αγαθό αλλά ότι
φαίνεται σαν τέτοιο. Αυτό όμως δεν έχει σημασία και μπορούμε να πούμε ότι
ευχάριστο είναι ότι φαίνεται αγαθό.
Τρεις είναι οι λόγοι για τους οποίους αγαπούν οι άνθρωποι. Η
αγάπη στα άψυχα πράγματα δεν λέγεται φιλία, γιατί δεν υπάρχει αμοιβαία αγάπη,
ούτε εκφράζεται επιθυμία να αποκτήσει το άψυχο κάτι καλό.
Θα ήταν γελοίο να ευεργετούμε το κρασί που απλά θέλουμε να
διατηρείται για να έχουμε και να το πίνουμε. Αλλά στο φίλο ευχόμαστε το αγαθό
γι' αυτόν και μόνο.
Και τον ονομάζουμε ευμενή, ακόμη κι αν αυτός δεν ανταποδίδει
την εύνοια. Ή μήπως να προσθέσουμε ότι η φιλία δεν πρέπει να μένει μυστική;
Πολλοί είναι ευμενείς σε ανθρώπους που δεν τους είδαν ποτέ,
αλλά τους θεωρούν ενάρετους και χρήσιμους. Κι ίσως και οι δεύτεροι να νιώθουν
το ίδιο.
Έτσι, οι πρώτοι θα είναι ευμενείς στους δεύτερους
αντίθετα. Αλλά πως θα τους ονόμαζε κάποιος φίλος, όταν δεν ξέρουν την
αμοιβαιότητα των φιλικών τους διαθέσεων;
Οι φίλοι, λοιπόν, πρέπει να έχουν αμοιβαία ευμένεια, να
θέλουν εν γνώσει τους ο ένας το καλό του άλλου και η αιτία να είναι για κάποιον
απ' τους λόγους που προαναφέραμε.
Για τους αναγνώστες
Παρθένα Τσοκτουρίδου
