Αρχαίοι οι συσχετισμοί της σκλαβιάς του παιδιού στην Κυπριακή λαογραφία

Της Παρθένας Τσοκτουρίδου

Είναι γνωστό από την αρχαία μυθολογία πως ο Ηρακλής για να θεραπευτεί από την μανία που είχε καταληφθεί όταν σκότωσε τον Ίφιτο, διατάχθηκε από το μαντείο να πουληθεί στην Ομφάλη και να δουλέψει σ’ αυτή (να σκλαβωθεί επί της ουσίας) για τρία χρόνια.

Χαρακτηριστικά τύπου λαογραφίας εκείνης της αρχαίας εποχής παρατηρούμε και στην κατοπινή εποχή των νεότερων χρόνων στην Κύπρο, όπου όταν ένα παιδί αρρωστήσει, οι γονείς του το πουλούν εικονικά και το σκλαβώνουν.

Πως γίνεται αυτό; Πολύ απλά. Παίρνουν το παιδί σε κάποιο προσκύνημα κι εκεί διαλαλούν πως το’ χουν για πούληση αντί συμβολικού ποσού. Γίνεται η εισαγωγή του στην εκκλησία κι εκεί σκλαβώνουν το παιδί, τάζουν όπως θα λέγαμε σήμερα, να δουλέψει ως σκλάβος στον άγιο της.

Όταν μεγαλώσει το παιδί, για να το ξεσκλαβώσουν, πηγαίνουν στην ίδια εκκλησία, βάζουν ένα κρίκο στο λαιμό του, τον οποίο κατόπιν αφαιρούν κι αφού καταβάλουν ένα συμβολικό ποσό αντί λύτρων κι αφήνουν ένα μαγειρικό σκεύος, το οποίο στο εξής θα δουλεύει ως σκλάβος αντ’ αυτού, απελευθερώνουν το παιδί.

Δεν ξέρω γιατί, αλλά το λαογραφικό τούτο γεγονός με θλίβει βαθύτατα, τόσο που αυτόματα έρχεται στη μνήμη μου το ποίημα «Σκλαβιά» του Ιωάννη Πολέμη…

Βλέπω στ᾿ αντικρινό μου παραθύρι
όσες φορὲς το μάτι μου στραφεί
μια γλάστρα στο πλατύ του ακουμπιστήρι
κι ένα κλουβὶ ψηλὰ στην κορυφή.

Στη γλάστρα ανθοβολοῦν χιονάτοι κρίνοι
κι αργοσαλεύουν φύλλα σπαθωτὰ
και στο κλουβὶ κλεισμένο καναρίνι
γλυκολαλεί κι ανήσυχο πετά.

Βλέπω το καναρίνι και τους κρίνους
κι άθελα νιώθω λύπη στην καρδιά.
Παίρνω τα κελαδήματα για θρήνους,
παίρνω για στεναγμοὺς την ευωδιά.

Φαντάζομαι στους κήπους τ᾿ άνθη τ᾿ άλλα
ελεύθερα ν᾿ ανθίζουν, να μαδούν,
τ᾿ άλλα πουλιὰ στα δένδρα τα μεγάλα
ασκλάβωτα, τρελὰ να κελαδούν.

Φαντάζομαι και θλίβομαι κι ακόμα
νοιώθω, πως ειν᾿ απάνθρωπη σκλαβιὰ
για τ᾿ άνθη οι γλάστρες με το λίγο χώμα,
για τα πουλιὰ τα ολόκλειστα κλουβιά.